Direniş Nasıl Örgütlendi?

Hükümetin son günlerde izlediği politika, işçilerin ve tüm emekçi halkın zararına olarak süratli gelişme göstermiştir. Gerek vergileme politikasındaki tutumu, gerekse kanun görevlilerine karşı takındığı bölücü, dengesiz davranış, iktidarın Anayasaya bağdaşmaz zihniyetinin en taze ürünleridir.

Hele Meclise verilen 274 ve 275 sayılı yasaları değiştirme amacı güden tasarılar, bu tasarılara ilişkin görüşler ve eylemler, bu iktidarın kişiler, kurumlar ve örgütler karşısında tarafsızlığı elden bırakıp partizanca bir gayrete düştüğünü ispatlamıştır.

Çalışma Bakanı Seyfi Öztürk Erzurum'da yaptığı konuşmalarda Meclise verdikleri tasarı ile DİSK'i kapatacaklarını açıklamış, Anayasaya yüzde yüz aykırı olarak Türkiye'de yalnız bir tek işçi konfederasyonunun kalacağını, DİSK'i tasfiye edeceklerini söylemiştir.

DİSK, Anayasa ilkelerini savunan devrimci bir kuruluştur. DİSK'i kapatmayı amaç bilen çabalar, sadece Anayasayı rafa kaldırmak ve Anayasaya aykırı kanunlarla zorla sermaye sınıfının mutlak hakimiyetini sürdürmek niyetlerinin görüntüleridir. Oysa gücünü Anayasadan alan, ilkelerin savunucusu olan ve her işyerinde üyesi, taraftarı ve savunucusu bulunan gerçek bir işçi konfederasyonunu bir kanun maddesiyle yok edeceklerini sananlar, gerçeğin sert taşına başlarını vuracaklardır. Anayasamız, Anayasa'yı savunan ve koruyan güçler varken hukuk kurallarını hiçe sayan bir tutumla DİSK'i kapatmaya yönelmek, toplumdaki huzursuzlukları yoğunlaştırmadan yarar ummak olur. Bu ise, öteden beri bu iktidara karşı duyulan çeşitli kuşkuları güçlendirmeye hizmet eder.

Tekrar ediyoruz: Anayasaya aykırı yolda dolu dizgin at koşturmaya hevesli olanlar akıllarını başlarına almalı, toplumu sonu gelmez bunalımlara itecek sonuçlar için duygusal ve kısa ömürlü yasalara bel bağlamamalıdır. DİSK mutlaka yaşayacak ve gittikçe güçlenerek ilkelerinin gerçekleştiğini görecektir. Anayasanın 'Hukuk Devleti ilkesini' kaldırmadan ve de demokratik rejimi değiştirmeden, DİSK'i yok etmeye ne Seyfi Öztürk'ün ne de onun iktidarının asla gücü yetmeyecektir, hayalleri kursaklarında kalacaktır.

Kaynak: DİSK Ajansı, 30 Mayıs 1970

DİSK Genel Başkanı Kemal Türkler

9 Haziran Salı: Türkler'in Demirel'e mektubu

Sayın Süleyman Demirel
Başbakan
ANKARA

Hükümetinizin sadece İşveren Sendikaları Konfederasyonu ile Türk-İş'in görüşünü alarak hazırladığı ve Büyük Millet Meclisi'ne sunduğu 274 sayılı Sendikalar Kanunu ile 275 sayılı Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanunu hakkındaki değişiklik tasarıları, Anayasa'ya ve milletlerarası 87 ve 98 sayılı sözleşmelere aykırıdır.

Bu tasarılar kanunlaştığı takdirde Anayasa teminatı altında bulunan 'sendika özgürlüğü' ile 'toplu sözleşme yapma' ve 'grev' hakkı dolaylı yoldan kaldırılmış olacak ve Anayasa'ya karşı olacaktır. Ve bu sebeple de esasen adı geçen kanunların mevcut şeklinde dahi dolaylı şekilde adı geçen ilkeler ve haklar kısıtlanmış olmasından dolayı gün geçmeden yer yer (fiili durum, işgal, oturma ve direnme) ismi ile patlamakta olan olaylar artacak ve kanun değişikliği huzur getirme yerine işçileri anarşik bir ortama itme zorunluluğunda bırakmış olacaktır.

Hükümetinizin yanlış ve Anayasa'ya aykırı bir tasarıyı Büyük Millet Meclisi'ne götürmüş olması, iktidarınızın bitaraf bir yönetim anlayışına sahip olmamasından ve partizanca bir tutumdan ileri gelmektedir. Çünkü Hükümetiniz işçi sınıfı ve çalışma hayatı ile ilgili bir tasarı hazırlanırken, işçi teşkilatlarının görüşünü almayı düşünmemiş olmasına rağmen, bu kesimde sadece Türk-İş'in görüşünü almış ve yeterli görmüştür.

Diğer yandan DİSK'in ikinci bir işçi konfederasyonu olarak varlığını unutmuş gibi görünürken, DİSK'in unutulmadığı Çalışma Bakanı'nın Türk-İş Kongresi'ndeki son konuşmasından sonra anlaşılmış ve bu tasarıların DİSK'i yok etmek için hazırlandığı öğrenilebilmiştir. Bu da Hükümetinizin partizanca bir tutumundan ileri gelmektedir.

Hükümet yalnız bir grup vatandaşın değil bütün milletin temsilcisi olarak işbaşındadır. Hükümetin partizanca bir tutumla yalnız bir grup vatandaş lehine hareket tarzı Anayasa'ya ve milletlerarası kurallara aykırıdır ve suçtur. Bu tasarılarla ilgili DİSK'in görüşü özet olarak ilişiktir. Bu tasarıların kanunlaşması halinde iyi değil, aksine kötü sonuçlar vereceği açık ve meydandadır.

Onun için hükümetinizin bitaraf bir görüş açısından hareketle bu tasarıları Büyük Millet Meclisi'nden geri almasını ve bilahare DİSK'in diğer kuruluşlarla aynı seviyede görüşü alındıktan sonra yeniden hazırlanarak Büyük Millet Meclisi'ne verilmesini talep ediyoruz. Aksi takdirde Anayasa'daki direnme haklarımızı kullanacağımızı şimdiden belirtiriz. Keyfiyet arz olunur.

Saygılarımızla.
DİSK Genel Başkanı
Kemal Türkler

Kaynak: Derinden Gelen Kökler.

"DİSK üç kere işçileri bilgilendirme toplantısı yaptı, DİSK'in en üst katında. Bu toplantılara her bir bölgeden temsilciler katıldı. O bölgenin en diri unsurları. Hepsi toplantıya geldiler ve toplantıda işçiler sürekli bilgilendirildi. Başta Kemal Türkler ve Rıza Kuas olmak üzere. Rıza Kuas Meclis'te neler olup bittiğini, bu yasanın nasıl getirildiğini, bu yasa geldiğinde DİSK'li işçilerin durumunun ne olacağını gayet açık seçik anlattı. Ve biz işçiler açıkça gördük ki bu yasa uygulandığı takdirde bizim sendikal örgütümüz bitecek. (…) Yasa geçtiğinde işçiler bekliyorlardı, hazırdılar direnmeye (…). 15-16 Haziran spontane bir harekettir diye kimse bana kabul ettiremez. Tamamen örgütlü, tamamen bilinçli bir harekettir 15-16 Haziran. İşçiler içinde fabrika komiteleri ve bölge komiteleri kuruldu. Mesela ben 6. bölge komitesindeydim ama fabrika işçisiydim aynı zamanda. Mesela bizim bölge komitesinde, Profilo'dan bir kişi vardı, Philips'ten bir kişi vardı, Kavel'den bir kişi vardı, Demir-Döküm'den bir kişi vardı, Rabak'tan bir kişi vardı. Bu altıncı bölgenin komitesiydi mesela. Bölgelerin altında da fabrika temsilcileri ve lokal yöneticileri var. Hepsi birden bir ağ kuruyor zaten. Düşün, her 20 kişiyi temsil eden bir kişi var, bu lokal temsilcisi. Bunların başında temsilciler var, onların başında lokal başkanı ve baş temsilci var. Bir de bunların üzerine biz bölge komitesini kurduk, özellikle 15-16 Haziran'a yönelik. Bunlar kalıcı değildi, özellikle 15-16 Haziran'a yönelik kuruldu."

Kaynak: DİSK Tarihi-1

"15 Haziran'a kadar işyerlerinde komiteler oluşturuldu. Evimizde ailemizle, sokağımızda komşularımızla, mahallemizde halkımızla konuşarak eylemlerimize geniş destek sağladık. 16 Haziran'da işyerlerine gelen işçiler bölgelerinde birleşerek üç ana koldan yürüyüşe başladık…"

"Önde kadın işçiler yürüyordu. Asker barikat kurmuştu; polisler en önde olan kadın işçi arkadaşlarımıza saldırdı. Bu kez işçiler moloz, taş kullanarak karşı saldırıya geçti; polis kaçmaya başladı. Gültepe, Çeliktepe ve Sanayi mahallelerinin halkı eyleme destek için akın akın katılıyordu."

"Komite görevlisi olarak ben ve arkadaşlarım gözaltı olup olmadığını yerinde denetledik; işyerlerinde kurulu komiteler aracılığıyla sayım yapıp sonuçları DİSK merkezine ilettik. Fabrikada işten atılmaları ve ücret kesintilerini önledik. Eylemimiz başarıyla sonuçlanmış, haklarımızı korumuştuk."

Kaynak: Derinden Gelen Kökler.

Sevgili kardeşlerim,

Bundan üç sene evvel DİSK'in bayrağını açarken hakikaten bu bayrağın açılmasına sebep olan nedenler mevcuttu ve bu bayrağın açılmasında düşündüğümüz ümitler de bugün tahakkuk etmiş, meyvelerini vermeye başlamıştır. Hakikaten uzatmaya, konuşmaya vaktimiz kalmadı. DİSK'i neden kurmuştuk? Çünkü Türk-İş ve işçi sınıfının en yüksek örgüt noktasında bulunan kişiler Amerikan dolarlarına satılmış bir sarı şebeke haline gelmişlerdi. Çünkü Türkiye'de işçi sınıfının uyutulmaya devam ettirilmesi için programlar hazırlanmış, uygulanmaya başlanmıştı. Çünkü Türkiye işçi sınıfının uyanmaması için etrafı kalın zincirlerle örülmeye başlanmıştı. İşçilerin işçi sınıfı olarak uyanmaya başlaması, zincirleri patlatıp özgürlüğüne kavuşması lazımdı. İşte onun için DİSK'in bayrağını açtık.

Türk işçi sınıfının ilerici ve öncü olan bir kesiminde zincirleri patlatanlar gelsinler, geliyorlar, bugün bu özgür işçi sınıfının öncü kesimini yarattılar. Bugün buna mani olmak isteyen kanunları Meclisten aldırmak, onlara karşı çıkmak için öne düşmüşler. İşçi sınıfını ayağa kaldırıyorlar ve karşı çıkıyorlar.

Sevgili kardeşlerim,

Sabahtan beri 29 kardeşim konuştu. Bu 29 kardeşimin konuşmasında yapılmış olan teklifler şunlardır: Bizler özgür işçiler olarak özgürlüğümüzü asla vermeyeceğimiz ve çıkarılmakta olan yasa Meclisten geri alınıncaya kadar şartelleri yarın sabahtan itibaren çekmeliyiz, direnmeye girmeliyiz teklif edildi. Bunun ismi genel grev midir? Direnme midir? Fiili grev midir? Fiili durum mudur? İşgal midir? Tasarılar geri alınıncaya kadar çalışmamak, onu ilgili olanlar düşünsünler, onlar için karar versinler. Arkadaşlarımın dedikleri şu, bu tasarılar Meclis'ten geri alınıncaya kadar çalışmayacağız. İstek [Biz] referandum, yani sendika seçme konusunda işçilerin oyuna başvurma sisteminin getirilmesini istiyoruz ve Türk-İş cuntası kurulmasını istemiyoruz.

Kardeşler bu direnme hareketine başlandığı takdirde, çünkü yazılı tekliflerde var, olanların hepsini toparlayarak söylüyorum.

Fabrikalarda oturarak vakit geçirmekte, gerek fabrikalarda gerekli kadar nöbetçi bıraktıktan sonra kendi muhitlerindeki yollarda, sokaklarda, halk arasında pankartlar ve dövizlerle yürüyüş yapmak, buna kim karar verecek? Gene işçilerin kendileri karar verecekler. Bir yandan bir fabrika işçileri yürüyüşe başladıkları zaman önünden geçtikleri fabrikalardaki işçiler onlara katılacak.

Kardeşler,

Gene bu yürüyüş teklifleri içerisinde oluyor. Yürüyüşler ve mitingler düzenlemek. Bunu DİSK olarak organize edeceğiz, tahminen Çarşamba günü sabahtan itibaren İstanbul'un muhtelif bölgelerinde yürüyüşler yapmak şartı ile Taksim Meydanı'nda veyahut bir başka meydanda saat 17.00'den sonra miting yapacağız. Bu mitinglerde de yine burada olduğu gibi işçi kardeşlerim söz hakkına sahip olacaklar ve bütün işçiler oraya gelmiş olacak, bir daha orada kendileri karar almış olacaklar. Gene konuşmalar içinde böyle bir dava ve savaşta eşlerimiz ve çocuklarımızın da yanımızda bulunması lazımdır. Düşünün bir defa, fabrikalar önünde, halk arasında ve tertip ettiğimiz büyük miting ve büyük yürüyüşte yanımızda eşlerimiz, çocuklarımız, gereken diğer akrabalarımız veya beraber oturanlar da bulunursa böyle bir gücün karşısına çıkacak başka bir güç var mıdır? Saldırmak için değil, herhangi bir ihtimale karşı, gerek soldan veya önden, arkadan yapılacak herhangi bir saldırıya karşı kendimizi müdafaa etmek için gerekli tedbirleri almaya çalışacağız. Nasıl ki işyerlerimizdeki bundan önce cereyan etmiş olanlarda kardeşlerimiz saldırmak için değil kendilerine saldıranlara karşı koyabilmek için tedbirler almışlarsa o tedbirleri biz de alacağız. Asla ve asla kişiliğimizi çiğnetmeyeceğiz. Üzerimize saldırı yaptırmayacağız, saldıranlara karşı koyacağız ve kendimizi müdafaa edeceğiz.

Kardeşler,

Bu dava içerisinde, bu savaş içerisinde, eğer topluca belediye otobüslerinden yararlanmak istenirse, vapura binmek gerekirse, banliyö trenine binmek gerekirse topluca bilet almayacağız. Biletlerimiz en güzel şerefimizi ifade eden alnımızdaki işçilik damgamızdır. Bu işler için hemen yarın mı diyelim, daha yakın mı diyelim, genel grev mi? Ben bunları teklif ediyorum bu kararlar sizindir. Öyle temenni ederim ki siz de aynı görüştesinizdir. Yani bu kanunlara karşı direnişe geçmemiz gerekiyor arkadaşlar. Bu kanunlara karşı aleyhimizde, Meclisteki kanuna karşı gerekirse hatta kısa zamanda biz DİSK'e bağlı bütün sendikaların, DİSK'in bünyesinde olan devrimci dediğimiz sendikaların hemen kendi işkollarında greve geçmesi gerekir arkadaşlar.

Çok değerli arkadaşlar, biz işçiyiz, dünyada her şeyi yapan işçiler amma işçiler durduğu zaman ve geçen sefer bir arkadaşım söyledi. Dünyada her şeyi yapan işçiler durdukça dünya durur arkadaşlar, uçak durur, gemi durur, fabrikalar durur, bütün vasıtalar durur. Çünkü biz işçiler buna hâkim olduğumuz müddetçe her şeyde o zaman kendiliğinden halledilmiş olur.

Arkadaşlarım,

Benim söyleyeceklerim bundan ibarettir. Sizin alacağınız kararların, sizleri geride bekleyen arkadaşlarımız için ve memleket için hayırlı ve uğurlu olmasını dilerim.

Saygılarımı sunarım.

Kaynak: İstanbul Sıkıyönetim Komutanlığı Askeri Savcılığı, 15-16 Haziran İddianamesi (Sayı 1970/7); aktaran Turgan Arınır ve Sırrı Öztürk (1976); Rasim Öz (Yay. Haz.), Kemal Türkler Kürsüde, s. 51-53.

"Biz o gece, yani 14'ü 15'e bağlayan gece sabaha kadar bölge kadrosu olarak gece vardiyası olan fabrikaların hepsini dolaştık. Çok istekliydi işçiler; onlara artık katılın demekten daha ziyade, provokasyonlardan nasıl sakınmaları gerektiğine dair nasihatler verdik. Bazı arkadaşlarımız da işçi semtlerinde kahveleri dolaştı. Tabii ki kahvelere anlatılınca sadece Maden-İş veyahut DİSK üyelerine değil, sendikasız işçilere de, Türk-İş üyesi ya da sendikasız işçilere ulaşmış oluyorduk."

Kaynak: Zafer Aydın, İşçilerin Haziranı, s. 280.