Modül 1 · Emek Akademi

Şiddet ve Taciz Nedir?

Bu modülde şu sorulara yanıt bulacaksınız:

Şiddet ve taciz tam olarak nedir, hangi davranışları kapsar?
Toplumsal cinsiyete dayalı şiddet neden temel bir sendikal mücadele başlığıdır?
Temsilci olarak şikâyetleri doğru ele almak ve şiddete maruz bırakılan üyeleri desteklemek için atmanız gereken ilk adımlar nelerdir?

⏱ Tahmini süre: 12-14 dakika. İlerleme otomatik kaydedilir, istediğiniz zaman bırakıp devam edebilirsiniz.

Şiddet ve taciz nedir?

Tanım

Şiddet ve taciz, fiziksel, psikolojik, cinsel veya ekonomik zararı amaçlayan, bunlarla sonuçlanan veya sonuçlanması muhtemel olan, bir defaya özgü veya tekrarlanan bir dizi kabul edilemez davranış ve uygulamalar ya da bunlarla ilgili tehditleri ifade eder. Şiddet ve taciz, insan onuruna yakışır bir çalışma ortamının oluşmasını engeller.

Hızlı kontrol3 durum

Her durum için soruyu cevaplayın: Bu tanım kapsamına girer mi?

Vardiya amiri, bir işçinin yaptığı hatadan sonra onu herkesin önünde küçük düşürüyor ve aşağılıyor.

Toplumsal cinsiyete dayalı şiddet ve taciz

Tanım

Toplumsal cinsiyete dayalı şiddet ve taciz cinsiyetleri veya toplumsal cinsiyetleri nedeniyle kişilere yöneltilen veya ağırlıklı olarak belirli bir cinsiyet veya toplumsal cinsiyetten kişileri etkileyen şiddet ve tacizdir.

Çalışma yaşamında cinsel nitelikte olan ve toplumsal cinsiyete dayalı şiddet ve taciz vakalarının büyük çoğunluğuna kadın işçiler maruz kalmaktadır. Toplumsal cinsiyete dayalı şiddet ve taciz bir ayrımcılık biçimidir; aynı zamanda bir işçi sağlığı ve iş güvenliği sorunudur.

BM'ye göre dünyada en yaygın insan hakkı ihlali kadınlara ve kız çocuklarına yönelik şiddet ve cinsel tacizdir. Kültür, sınıf, statü, yaş veya eğitim düzeyi fark etmeksizin her kesimde görülür.

Tanıyın

Aşağıdakilerden hangisi toplumsal cinsiyete dayalı şiddet ve tacize örnektir?

Şiddet türleri

Her karta tıklayın, arka yüzünü görün.

Açılan kart: 0 / 8

🔨

Fiziksel Şiddet

Vurmak, itelemek, nesne fırlatmak, duvara öfkeyle vurmak, silahla zarar vermek ya da tehdit etmek; tuvalet, su, tıbbi yardım gibi temel ihtiyaçların karşılanmasını engellemek vb.

🗣

Sözel Şiddet

Küfretmek, hakaret etmek, bağırmak, aşağılamak, alay etmek vb.

🧠

Psikolojik Şiddet ve Mobbing

İşini sabote etmek, dedikodu yaymak, tehdit etmek, bilgi saklamak, yokmuş gibi davranmak, yalnızlaştırmak, kararlara katılımını engellemek, görüşlerini sistematik olarak küçümsemek vb.

⚠

Cinsel Saldırı

Tecavüz, istenmeyen cinsel davranış veya eyleme zorlamak, fuhuşa zorlamak, kişinin onayı olmaksızın cinsel amaçlı dokunmak, okşamak, öpmek vb.

🚫

Cinsel Taciz

Cinsel içerikli laf atmak, şaka, iltifat veya argo sözcükler; flört için ısrarcı davranmak; rahatsız edici bakış ve mimikler; uygunsuz cinsel hareketler; pornografik materyal göndermek vb.

Not: Cinsel tacizde fiziksel temas yoktur. Temas varsa cinsel saldırı olarak değerlendirilir.

📱

Dijital Şiddet

Sosyal medya hesaplarını kontrol edip güç kullanmak, izinsiz fotoğraf paylaşmak veya bununla tehdit etmek, 7/24 denetlemek, rahatsız edici mesaj veya görüntü göndermek, sahte hesapla iletişim kurmaya çalışmak vb.

👁

Israrlı Takip

Kişide korku uyandırmak, uyarılara aldırmamak, sürekli telefonla rahatsız etmek, haber vermeden evine veya işine gelmek, sürekli hediye göndermek, çevresinden bilgi toplamak veya eşyalarına zarar vermek vb.

💰

Ekonomik Şiddet

Cinsel talep yerine gelmeyince işten çıkarmak, cinsiyetçi nedenlerle terfi ettirmemek veya zamdan yararlandırmamak, haksız ücret kesintisi yapmak, zorla çalıştırmak, hamilelik nedeniyle işe almamak veya işten çıkarmak vb.

Egzersiz 1Hangi şiddet türü?

Her durum için doğru şiddet türünü seçin.

Durum 1

Usta, işçilerin önünde bir kadın işçinin sesini taklit ediyor, cinsiyetçi şakalar yapıyor. İşçi itiraz edince "Şaka yaptık, hemen alındın" diyor.

Egzersiz 2Bu şiddet ve taciz kapsamına girer mi?

Bazı davranışlar işyerlerinde sıradanlaştırılmış olsa da şiddet ve taciz kapsamına girer. Örneğin yeni gelen kadın işçilere sürekli cinsiyetçi “şakalar” yapılması bazı işyerlerinde “alışılmış davranış” gibi görülebilir. Ancak bu durum davranışın şiddet ve taciz olduğu gerçeğini değiştirmez.

Bir işçi aylardır toplantılara çağrılmıyor. Görüşleri ciddiye alınmıyor, sistematik biçimde dışlanıyor.

Egzersiz 3

Durum

Zeynep size geliyor. Geçen hafta ustabaşının kendisine rahatsız edici cinsel içerikli sözler söylediğini anlatıyor. Sonra ekliyor: "Ama bir kez oldu. Hep böyle değil. Büyütmeyeyim diye düşündüm."

Zeynep'e ne söylersiniz?

BİRLEŞİK METAL-İŞ'İN YAKLAŞIMI

SIFIR TOLERANS

Sendikamız; cinsiyet, cinsiyet kimliği veya cinsel yönelime, statüsüne bakılmaksızın çalışma yaşamında tüm işçiler için her türlü ayrımcılık ile şiddet ve tacizden uzak, güvenli bir çalışma ortamı için mücadele eder.

İstisnasız tüm işçiler, şiddet ve tacizden uzak çalışma ve yaşama hakkına sahiptir.

Sendikamız, temelinde eşitsizlik olan, toplumsal cinsiyete dayalı fiziksel, cinsel, psikolojik, ekonomik şiddet, mobbing, sözlü ve sözsüz cinsel tacize ve misillemeye karşı "sıfır tolerans" politikası uygular.

Kapsam son derece geniştir. İşyerindeki statüsüne bakılmaksızın tüm işçiler, stajyerler, fesih veya başvuru sürecindekiler bu kapsama girer. Sadece işyerinde ve mesai saatlerinde değil; mesai süresi dışında, işle ilgili diğer alanlarda ve üçüncü taraflardan gelebilecek tüm şiddet ve taciz vakaları da bu sıfır tolerans politikasının içindedir.

Uluslararası Çalışma Örgütü · 2019

ILO 190: Çalışma Yaşamında Bir İlk

2019 yılında Uluslararası Çalışma Konferansı'nda kabul edilen ILO'nun 190 Nolu Şiddet ve Taciz Sözleşmesi, çalışma yaşamında şiddet ve tacizi doğrudan ele alan ve bu konuda net bir çerçeve ortaya koyan ilk uluslararası sözleşmedir.

Sözleşme ne getirdi?

✓ Çalışma yaşamında şiddet ve taciz kabul edilemez, tek seferlik bile olsa.

✓ İşçiler, stajyerler, işe başvuranlar ve iş ilişkisiyle bağlantılı herkes koruma kapsamındadır.

✓ Kapsam yalnızca işyeriyle sınırlı değildir; işle bağlantılı tüm alanları kapsar: servis, seyahat, sosyal etkinlikler, dijital iletişim ortamları vb.

✓ Sendikalar, şiddet ve tacizle mücadelede aktif sorumluluğa sahiptir.

⚠Türkiye bu sözleşmeyi henüz onaylamadı. Birleşik Metal-İş, ILO 190 Sözleşmesi’nin onaylanması için aktif mücadele yürütüyor.

Anlama sorusu

ILO 190'a göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Şiddet ve Taciz Neden Sendikal Bir Mesele?

Çünkü "insan onuruna yakışır" bir işin öncelikli koşullarından biri, şiddet ve tacizden arındırılmış bir çalışma ortamıdır. Her kartı açın.

$Kadın işçilerin dayanışması görseli$

🏥

Bir işçi sağlığı ve iş güvenliği (İSİG) sorunudur▼

Şiddet ve taciz, işçinin fiziksel ve ruhsal sağlığını doğrudan tehdit eden bir tehlikedir. Tıpkı diğer iş kazası veya meslek hastalığı riskleri gibi önleyici tedbirler alınmasını, İSG kurullarında gündeme getirilmesini ve risk değerlendirmelerine dahil edilmesini gerektirir.

⚖

Ayrımcılıktır▼

Şiddet ve taciz sadece "kişiler arası bir bir anlaşmazlık" değildir. Özellikle kadınları, sırf kadın oldukları için hedef alan veya onları işyerinde dezavantajlı konuma düşüren her türlü davranış doğrudan bir ayrımcılıktır. Bununla mücadele etmek, eşitlikçi bir sendikanın asli görevidir.

🤝

İnsan onuruna yakışır şekilde çalışmayı engeller▼

İnsana yakışır bir iş, sadece alınan ücretle değil, çalışma koşullarının saygınlığıyla da ölçülür. Şiddet ve taciz, işyerindeki dayanışmayı ve saygıyı yok ederek insan onuruna yakışır bir çalışma ortamının oluşmasını doğrudan engeller.

🗳

Örgütlenme ve demokrasi meselesidir▼

Şiddet ve taciz, işçiler arasına korku ve güvensizlik tohumları ekerek dayanışmayı zedeler. İşçilerin ayrımcılığa uğradığı, sindirildiği ve sesini çıkaramadığı bir işyerinde güçlü bir sendikal örgütlülükten ve demokratik bir işleyişten söz edilemez.

Tarafsızlık değil, her türlü şiddet ve tacizden arındırılmış güvenli bir çalışma yaşamından, toplumsal cinsiyet eşitliğinden yana tutum almak esastır.

Sırayı siz kurun

Bir işçi size şikâyetle geliyor. Aşağıdaki 5 adım karışık sırada verildi.

1. adımdan başlayarak sırayla tıklayın.

-

Dinleyin: yargılamadan, yönlendirmeden, kanıt sormadan

-

Güvenli ve sessiz bir yer bulun

-

Ne yapmak istediğini sorun, süreci zorla başlatmayın

-

Gizlilik konusunda açıkça güvence verin

-

Yaşananı not alın: tarih, yer, ayrıntılar

Her adım neden önemli?

1. Güvenli yer: Kişi size geldiğinde zaten büyük bir adım atmış. Koridorda, açık alanda bu konuşma olmaz.

2. Gizlilik güvencesi: Kişi ilk anda bunu bilmek ister: Bu burada kalacak mı? Siz baştan söyleyin.

3. Dinleyin: Kanıtınız var mı, yanlış anlamışsınızdır demeyin. Şu an tek göreviniz duymak.

4. Not alın: Tarih, yer, ne olduğu. Bunlar ileride önemli. Kısa, sessiz, izin alarak.

5. Rızayı sorun: Süreci kişinin isteği olmadan başlatmayın. Ne yapmak istersiniz diye sorun. Karar onun.

NOT: İlk görüşmede izlenecek yaklaşım, güven ilişkisi kurma, mağdur suçlayıcılığından kaçınma ve gizlilik gibi konular bir sonraki modül olan “Engeller ve Güven” bölümünde daha ayrıntılı ele alınacaktır.

Karar verin

Durum

Gece vardiyası çıkışı. Herkes giderken bir işçi yanınıza geliyor. Etrafta kimse yok. Sesi alçak: “Size bir şey anlatmam lazım... Ama nasıl başlayacağımı bilmiyorum. Üretim müdürü bana geçen hafta cinsel saldırıda bulundu.”

İlk yapacağınız şey ne?

NOT: Temsilcinin görevi kişi adına karar vermek değil; kişiyi güvenli biçimde desteklemektir.